چرا از موقعیت مرزی استان اردبیل استفاده نمیشود؟!
علی حضوری/ نشریه اردبیل فردا
در دهههای اخیر در پژوهشهای اقتصادی، اجتماعی و اکولوژیکی به مناطق مرزی و مسائل آنها توجه بسیاری شده است. این رغبت و علاقه از آن جهت نشأت گرفته است که این مناطق ویژه ممکن است موجب ایجاد سازگاری و همسانی اقتصادی در همگرایی بین کشورها گردند. همچنین، شدت عدم تعادل منطقه ای میان مناطق مرزی و مناطق داخلی کشور بر توسعه ملی تأثیرگذار است.
با بررسی کلی مناطق مرزی به ویژه نواحی توسعه نیافته مرزی درمقایسه با مناطق دیگر کشور میتوان به معیارهای عمده ای از جمله موقعیت جغرافیایی مناطق مرزی، دوری از قطبهای صنعتی- اقتصادی و توسعه نیافتگی در ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی، سیاسی وفرهنگی دست یافت. این مناطق به دلیل تماس با محیطهای متنوع بیرونی در خارج از کشور و برخی مشترکات با آن سوی مرز در مناطق مرزهای همجوار از شرایط ویژهای برخوردارند. وجود مبادلات و پیوندها در دو سوی مرز و آسیب پذیری و تهدیدات مختلف در این مناطق اهمیت ویژه ای را در فرایند برنامهریزی، توسعه آمایش سرزمین به مناطق مرزی داده است که در صورت غفلت از آنها به طور جد شاهد چالشهای عمده ای از جمله عدم ثبات جمعیتی مناطق مرز نشین خواهیم بود.
اقتصاد نواحی مرزی شاخص اصلی در برقراری ارتباط بین کشورهای همسایه و نیز امرار معاش مردم مرزنشین است و از این راه مردم ساکن در نواحی مرزی کشورهای همسایه میتوانند در کنار هم و با هم از فرصتها و منابع مشترک استفاده کنند و این امر میتواند منجر به دوستی و تفاهم طرفین، امنیت و رونق اقتصادی و توسعه، ایجاد فرصتهای شغلی و شکل گیری یک نوع مزیت نسبی در مناطق مرزی شود.
اشتغال و تأمین معیشت ساکنان مناطق مرزی، کنترل قاچاق کالا، افزایش امنیت مرزها، شکوفایی اقتصاد محلی، افزایش رونق مناطق شهری و روستایی محدودههای مرزی، برقراری روابط حسنه و حسن همجواری با مردم مرزنشین کشورها یا کشورهای همجوار و رونق تولید کالاهای صنعتی، معدنی، کشاورزی و نیز محصولات صنایع دستی استانهای مرزی، کمک به توسعه صادرات و ایجاد تعادل در تراز بازرگانی خارجی کشور، کسب درآمد ارزی و کمک به ایجاد تعادل در تراز ارزی کشور میتواند از مهمترین اهداف توسعه اقتصادی این مناطق است.
استان اردبیل با دارا بودن حدود ۳۸۰ کیلومتر مرز مشترک با کشور همسایه در بین استانهای کشور طولانیترین مرز مشترک را با جمهوری آذربایجان دارد و همواره از سوی مسئولان و نمایندگان استان و حتی مسئولان کشوری نیز بر اهمیت و استثنایی بودن این موقعیت تأکید شده است.
اردبیل به لحاظ همسایگی با کشور آذربایجانکه یکی از دروازههای ورود به بازارهای هدف در منطقه قفقاز شمالی است، میتواند با جذب سرمایهگذاران و شرکتهای بزرگ زمینه ایجاد اشتغال واقعی برای لشگر جوانان بیکار و جویای شغل را به وجود آورد. موقعیتی که با توجه به اقتصاد دائماً رو به رشد کشور همسایه و فرصتهای تجاری بکر و بی نظیر موجود برای استان اردبیل در امر ایجاد ارتباط تجاری دوسویه و مبتنی بر قواعد و استانداردهای تجارت آسان با این کشور هم زبان و فرهنگ بسیار نزدیک، افقی روشن از فرصتهای طلایی رشد و توسعه اقتصادی را در صورت نیل به اهداف؛ برای این استان و عموم ساکنان آن ایجاد خواهد کرد. استان اردبیل باید از این ظرفیت استفاده کند تا از بن بست بازرگانی و تجاری خارج شود. گمرک بینالمللی بیله سوار مغان یکی از مهمترین گذرگاههای مرزی ایران با آذربایجان است. این گذرگاه هر روز شاهد تردد دهها کامیون صادراتی، وارداتی و ترانزیتی و نزدیک به سه هزار شهروند جمهوری آذربایجان میباشد.
با این شرایط استثنایی مرزی، هنوز اردبیل سهم درخورشانی در مناسبات تجاری بینالمللی ندارد. یکی از دلایل آن پایین بودن حجم تجارت دو کشور ایران و جمهوری آذربایجان است. حجم مبادلات تجاری دو کشور در بخش غیرنفتی حدود پانصد میلیون دلار است.
مقایسه این حجم با. حجم مبادلات تجاری بینالمللی جمهوری آذربایجانکه حدود 35 میلیارد دلار است، نشاندهنده ظرفیت بالقوه موجود در ایجاد این تجارت است.
همچنانکه دبی اهمیتش را بهعنوان یک مسیر تجاری در دهه ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ به دست آورد. اگرچه اقتصاد دبی با صنعت نفت رشد کرد، اما بخش قابلتوجهی از درآمد دبی از صدور مجدد کالا، ترانزیت مسافر و کالا و همچنین قسمت بزرگی نیز از گردشگری و خدمات مالی و تجاری تأمین میشود.
امروزه توصیه مؤکد آن است که هیچ فعالیتی نباید انجام شود مگر آنکه به جایگاه، اهمیت و شیوه اجرای آن در سطح جهان نیز توجه گردد. دولت امارات و بخصوص دبی ظرف سالیان گذشته تمامی سازمانها و تشکیلات خویش را با هدف دستیابی به یک جایگاه مطلوب در نظام بینالملل تأسیس و راهاندازی کرده و قطعاً به دلیل توجه به موضوع جهانیشدن توانسته است حمایت سرمایهگذاران جهانی را جلب نماید. توسعه بدون توجه به موضوع «جهانیشدن» و کار کردن در کلاسی غیر از کلاس جهانی سخت و بلکه غیرممکن است و برعکس ارتقا ساختارها، مدیران، فرایندها و … به سطح کلاس جهانی سبب تسهیل امور و جلب بیشتر حمایتها میگردد.
به نظر کارشناسان علم اقتصاد، زیرکی مدیریت سیاسی و اقتصادی یک کشور عاملی تعیینکننده در شکار فرصتها و تبدیل آنها به زمینهها و بعد موفقیتهای اقتصادی است. مسئولین استان برای نیل به اهداف توسعه تجارت نیازمند آن هستند که برای توسعه روابط اقتصادی ایران و جمهوری آذربایجان بهطور ویژهای بیندیشند. استاندار و امامجمعه و نمایندگان و افکار عمومی مردم بدون شک مهمترین نقش را در این راه دارند.
همچنین اهمیت استفاده از مشاوران و متخصصان کارکشته در تصمیمگیریها و حرکت به اقتصاد دانشمحور از دیگر ضروریات این حوزه هستند.
مشکل دیگر درزمینه توسعه تجارت استان خطوط هوایی و ریلی ضعیف این منطقه است. توسعه خطوط هوایی و ریلی یکی از زمینههای مهم توسعه استان است. با تأخیر خط ریلی استان، خط ریلی آستارا ـ رشت ـ قزوین که راهآهن روسیه، جمهوری آذربایجان و ایران را به هم دیگر متصل خواهد کرد، ابتکار عمل را از ما خواهد گرفت.
تشکیل میز و کمیتههای مشترک مرزی با کشور جمهوری آذربایجان یکی از راهکارهای توسعه تجارت خارجی و اقتصاد استان به شمار میرود.
مشارکت در نمایشگاههای بینالمللی، اعزام و پذیرش هیئتهای تجاری و بازاریابی، برگزاری نمایشگاههای اختصاصی جمهوری اسلامی ایران در بازارهای هدف صادراتی و برنامهریزی برای حضور واحدهای تولیدی صادراتی برتر استان در نمایشگاه اختصاصی ایران در کشور آذربایجان، فعال کردن بازارچه مشترک مرزی، ایجاد گذرگاههای گمرکی و مرزی جدید، افزایش حضور تجاری تجار و سرمایهگذاران دو کشور در مناطق مرزی دو کشور و ارائه تسهیلات به بازرگانان محلی برای گسترش صادرات از اقدامات مهم دیگر هستند.
از طرفی روابط سیاسی کشور با همسایگان اثرات مستقیمی بر رونق یا عدم فعالیت تجارت مناطق مرزی داشته است متأسفانه در برخی موارد این ارتباطات تحت تأثیر متغیرهای سیاسی قرارگرفته و روند بازدارندهای را برای فعالیت تجاری ایجاد مینماید. ضمن آنکه روابط تجاری نیز میتواند بر روابط سیاسی تأثیرگذار باشد، انتظار بیهودهای نیست، زمانی که مقامات کشور ایران و جمهوری آذربایجان دچار اختلافات شدند، این نمایندگان محترم استان اردبیل باید باشند که اقدام به رفع مشکلها و اختلافات میکنند و نه تشدیدکننده آن!
امیدواریم اقدامات عملی در این زمینه از سخنان تبلیغاتی پیشی بگیرد و مسئولین منتظر ایجاد منطقه آزاد نباشند. اگر زیرساختها آماده باشد، مسئولین کشور را مجاب خواهد کرد که به ایجاد منطقه آزاد رأی بدهند.
در این وبلاگ مطالب اقتصادی و اجتماعی درج می شود. تلاش خواهد شد مطالب کاربردی و بروز باشد.